Sağlık

Yeme Bozuklukları

Değişen dünya sistemi ve globalleşme ile birlikte yeme davranışlarındaki değişiklikler göze çarpmaktadır. Bireylerin benlik oluşumu sürecinde vücut algısının, bilhassa kilonun kıymetli bir pozisyona sahip olduğu, zayıflamaya yönelik davranış paternlerinin yaygınlaştığı görülmektedir.

Yeme bozuklukları, sıklıkla ergenlik periyodunda gelişen psikiyatrik hastalıklardır.

DSM-5’e nazaran yeme bozuklukları 8 alt kümeye ayrılmıştır; anoreksiya nervoza, bulimia nervoza, tıkınırcasına yeme bozukluğu, pika sendromu, geri çıkarma (geviş getirme) bozukluğu, kaçıngan/kısıtlı yiyecek alımı bozukluğu, tanımlanmış başka bir beslenme ve yeme bozukluğu ve tanımlanmamış beslenme ve yeme bozukluğu. Başka ruhsal bozukluklar ile eş teşhis sıklıkla görülmekle birlikte, yeme bozuklukları öbür psikiyatrik bozukluklara nazaran daha yüksek oranda kronikleşme ve olumsuz sonuçlara yol açma eğilimindedir. En yaygın görülen yeme bozukluklarını anoreksiya nevroza, bulimia nevroza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu olarak sıralayabiliriz.

Tıkınırcasına yeme bozukluğu, yeme davranışı üzerinde denetim kaybının hissedildiği, tekrarlayan çok yeme devirleriyle kendini gösteren ve kişinin tıkınırcasına yeme nöbetlerinin yol açabileceği tesirleri giderebilmek için bir kadro metotlara başvurmadığı bir yeme bozukluğudur. DSM-5 ‘ te yeni bir yeme bozukluğu olarak sınıflandırılmıştır. Tıkınırcasına yeme bozukluğu erişkinlerde en yaygın görülen yeme bozukluğudur. Tıkınırcasına yeme bozukluğunda obeziteyle alakalı tıbbi komplikasyonlar, yeme bozukluğuna bağlı psikopatolojiler ve diğer ruhsal bozukluklar da görülebilmektedir. Bütün bunlar bireyde değerli rahatsızlıklara yol açmakta, bireyin ömür kalitesinin düşmesine ve toplumsal alakalarının bozulmasına neden olmaktadır. Tıkınırcasına yeme bozukluğunun tedavisi ilaç tedavileri, psikoterapi ve bariatrik cerrahiden oluşmaktadır.

DSM-5 teşhis ölçütlerine anoreksiya nervoza tanısı için yaşına ve uzunluğuna nazaran değerli seviyede düşük kilolu olma ölçütü eklenmiştir. Her hastaya uyacak standart bir kilo kaybı belirtilmese de olağan bir erişkinde beden kitle indeksi (VKİ:kg/m2 ) Birleşmiş Milletler hastalık Denetim ve Tedbire Merkezince en düşük limit 18.5 olarak önerilmektedir. DSM5’ e nazaran kişinin kilosu ya da görünümü ile ilgili yargısının bozulmuş olması gerektirmektedir. Örneğin, düşük kiloda olmasına karşın anoreksiyası bulunan kişi bedeninin bir bölgesinin çok kilolu olduğunu düşünebilmektedir.

Bulimia nervozada ise teşhis için çok yiyecek tüketimi ölçütü olmasına karşın bunu olağan bir çok yemeden ayırt etmek zorudur. Tıkınırcasına yeme ile büyük ölçüde yemek tüketme ortasındaki ayırım net değildir. Tıkınırcasına yeme atakları, denetimi kaybetme hissinin de beraberinde olması halinde açıklanmaktadır. Yeme başladığı vakit çok ölçüde tüketene kadar duramama kelam mevzusudur. Bu denetim kaybı özneldir. Birçok bulimia hastası, tıkınırcasına yeme atağı sırasında (örneğin, apansız bir arkadaşının odaya girmesi gibi) apansız yemeyi bırakabilmektedir. Bulimia hastası çok yemek yedikten sonra kilo almaktan kaçınmak için uygunsuz davranışlar içerisine girebilir. Örneğin, birçok hastanın kendini kusturduğu, laksatifleri ve diüretikleri berbata kullandığı, uzun mühlet kendini aç bıraktığı ve çok idman yaptığı bildirilmiştir. DSM-5 ölçütlerine nazaran bulimia tanısı koyabilmek için tıkınırcasına yeme atağı ve tamamlayıcı davranışın 3 ay boyunca haftada en az 1 kez olması gerekmektedir. Bulimiası bulunan kişinin kilosu ve beden formu ile ilgili çok uğraş içerisindedir.

Teşhis basamağında eş hastalanma da teşhis ve tedavi sürecinde göz önünde bulundurulmalıdır. Duygudurum ve anksiyete bozukluklarının bulguları, bilhassa obsesif kompulsif bozukluk, anoreksiya hastalarında epeyce sık rastlanılan bir eş teşhistir. Bu bulgular kilo alımıyla azalma eğiliminde olsalar da büsbütün ortadan kalkmazlar. Bilhassa tıkınırcasına yeme/çıkarma tipinde husus berbata kullanımı da birlikte görülebilmektedir. Bulumia hastalarında ise duygudurum bozukluklarından bilhassa major depresif bozukluk ve distimik bozukluk, alkol ve unsur berbata kullanımı ve kişilik bozuklukları sık görülen eş tanılardır.

Genetik faktörlerin ehemmiyeti vurgulanmaktadır. Yeme bozukluğu kuşkusu olan danışanlarda toplumsal, aile ve tıbbi hikaye kıymetlidir. Psikososyal faktörler açısından kilo ile ilgili dalga geçilme, dış görünüm ile ilgili kıyaslamalar ve zayıf olmak ile ilgili toplumsal baskı etiyolojik açıdan her iki cinsiyette de bozulmuş yeme davranışına neden olabilmektedir.

Kilo kaybı, çok antrenman, tekrar eden kusma, kısıtlayıcı ya da olağandışı yeme davranışı, kilo almak ile ilgili çok uğraş ve vücut görünümü ile ilgili uğraşlar göze çarpan bulgulardır. Daha küçük çocuklarda ise kilo alımının ve uzunluk uzamasının durması uyarıcı belirtiler olarak dikkate alınmalıdır. Aile tarafından yapılan olumsuz tenkitler ya da kilo ve yeme davranışı ile ilgili yapılan yorumlar ergenler tarafından hayli değerli olarak algılanmaktadır. Tıpkı vakitte mükemmeliyetçilik, hislerin bastırılması, diyet yapma ve şişmanlama korkusu, teşhircilik, ebeveyn çatışmaları üzere özellikler daha sık gözlemlenmektedir.

Anoreksiya nevroza hastalarında yiyeceklerden kaçınma ve kilo verme özgüveni tekrar tazelemek için bir yol olarak kullanılmakta, bunun yanında kilo alımı ise, başarısızlık ya da zayıflık göstergesi olarak kabul edilmektedir. Fizikî aktiviteler çoklukla diyet ve kilo kaybından sonra eklenmektedir.

Bulumia nervoza tipik olarak kişinin kendini kilolu bulmasından sonra diyete girmesi ile başlamaktadır. Başlarda başardığını fark ettikçe daha fazla ölçüde yemeye başlamakta, denetimini kaybettiği ve kilo almaktan korkmasıyla birlikte çok yeme davranışını kusma ya da laksatif kullanarak telafi etmeye çalışmaktadır. Depresyon, anksiyete ya da çok yeme hissi üzere kimi uyaranlardan sonra tıkınırcasına yeme epizodlarının sıklığı ve porsiyon büyüklüğü artmaya başlar. Bu “tiksindirici” olarak nitelendirdikleri alışkanlıkları için ekseriyetle utanç duyarlar ve yeme üzerinde denetim sağlayamadıkları için depresif bir duruma gelebilirler

Tedavi yeme bozukluğu ya da bozulmuş yeme davranışı ile ilgili tedavi yaklaşımı olarak çok boyutlu tedavi en sık uygulanan yaklaşımdır. Çok boyutlu tedavi yaklaşımı; fizikî, ruhsal, psikososyal ve bireyin aileden beklentilerini içermektedir

Ruhsal ve farmakolojik tedavi ile ilgili güçlü ispatlar varken psikoeğitimin yeri de tedavide yadsınamaz kıymete sahiptir.

Tüm yeme bozukluklarında maksat olağan, sağlıklı kişiselleştirilmiş, sabit bir beden kilosu elde etmek, olağandışı yeme davranışlarını denetim altına almak, sıhhatsiz bilişsel şemaların yerine istikrarlı bir duygusal ve bilişsel durum oluşturmak, eşlik eden hastalıkları tedavi etmek, nüksleri denetim altına almaktır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu